Dạo gần đây, mình phải nghiên cứu khá nhiều quy định pháp luật và thực tế áp dụng để xem xét việc mình có được hưởng chế độ thai sản hay không (trong vòng vài tháng tới, mình phải tự làm thủ tục để được hưởng chế độ thai sản của chính bản thân mình). Do lĩnh vực bảo hiểm xã hội không phải chuyên môn sâu của mình, mình đã tham vấn ý kiến của một bạn chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn và thực hiện các thủ tục về bảo hiểm xã hội.

Nhưng điều khiến mình bất ngờ lại không nằm ở việc bạn ấy đưa ra một kết luận khác với nhận định của mình, mà nằm ở cách bạn ấy đưa ra kết luận đó.

Trước khi trao đổi, mình đã tóm tắt đầy đủ và chi tiết về tình huống của mình, các quy định pháp luật mình đã tìm hiểu và cả quan điểm của mình về hướng giải quyết. Thực ra, mình cũng biết trường hợp của mình có thể khó hơn những trường hợp thai sản thông thường. Theo nghiên cứu của mình, đây là một trường hợp cần phải xem xét khá kỹ, nhưng mình đã xác định được các căn cứ pháp lý cụ thể để bảo vệ quyền lợi thai sản của mình.

Thế nhưng, bạn tư vấn lại khẳng định rằng mình sẽ không được hưởng chế độ thai sản trong bất kỳ trường hợp nào, thậm chí hồ sơ của mình còn có khả năng không được cơ quan bảo hiểm xem xét.

Mình hỏi lại: “Căn cứ vào quy định nào mà bạn đưa ra kết luận như vậy?”. Tuy nhiên, bạn ấy không chỉ ra được một quy định pháp luật cụ thể.

Điều này khiến mình phải đi kiểm tra lại vấn đề từ nhiều nguồn khác nhau. Mình tham vấn thêm ý kiến của luật sư bạn mình, của một bạn làm HR lâu năm đã từng xử lý hàng nghìn hồ sơ thai sản và của một người đang làm việc trong cơ quan bảo hiểm xã hội. Điều khá thú vị là phần lớn các ý kiến mình nhận được đều cho rằng trường hợp của mình có căn cứ pháp lý để xem xét hưởng chế độ thai sản, chứ không thể đơn giản kết luận là “không được hưởng” ngay từ đầu.

Và từ câu chuyện này, mình nghĩ nhiều hơn về nghề luật sư tư vấn.

Theo mình, điều đáng lo ngại với một người làm tư vấn là khi một nhận định chưa đủ chắc chắn, thậm chí chưa có đủ căn cứ pháp lý, lại được trình bày như một kết luận chắc chắn; và kết luận đó có thể khiến khách hàng từ bỏ một quyền lợi mà pháp luật vẫn cho họ cơ hội để bảo vệ.

Trong công việc tư vấn của mình, khi gặp một vấn đề mà mình chưa thực sự chắc chắn (sự không chắc chắn có thể đến từ nhiều nguyên nhân: quy định pháp luật còn có điểm chưa rõ, có nhiều cách hiểu khác nhau giữa những người áp dụng pháp luật, hoặc mình chưa nắm chắc cách cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng quy định trên thực tế…); mình có thể lựa chọn không nhận tư vấn hoặc nói rõ với khách hàng rằng đây là vấn đề có rủi ro và cần được xác minh thêm. Mình thường sẽ khuyến nghị khách hàng tham vấn thêm một đơn vị tư vấn khác, hoặc trao đổi trực tiếp với cơ quan có thẩm quyền nếu họ có thể. Bởi vì theo mình, không chắc chắn không đồng nghĩa với việc khách hàng không có cơ hội để bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng.

Trở lại với câu chuyện của mình và bạn tư vấn ở trên, mình có cảm nhận rằng, bạn là người có kinh nghiệm trong việc tư vấn về BHXH. Với mình, kinh nghiệm rất quan trọng, nhưng kinh nghiệm không thể thay thế việc cập nhật pháp luật; nhất là khi, pháp luật thay đổi từng ngày. Một cách hiểu hoặc một kinh nghiệm xử lý đúng ở thời điểm trước chưa chắc còn phù hợp ở thời điểm hiện tại. Nếu chỉ dựa vào những hồ sơ mình từng xử lý, những trường hợp mình từng gặp hoặc cảm quan nghề nghiệp của bản thân mà không kiểm tra lại quy định hiện hành, đôi khi chính kinh nghiệm lại trở thành một cái “bẫy” cho người làm tư vấn.

Khi pháp luật còn có cơ sở để bảo vệ quyền lợi của khách hàng, người tư vấn không nên tự mình đóng cánh cửa đó chỉ vì họ không chắc chắn về khả năng thực thi. Nếu bạn không thể thực hiện dịch vụ được cho khách hàng, thì có thể từ chối để khách hàng tìm đến các đơn vị cung cấp dịch vụ phù hợp hơn, thay vì tự mình đóng lại một cơ hội mà khách hàng vẫn còn cơ sở pháp lý để theo đuổi.