Tình huống

Năm 2019, mình làm pháp chế cho một công ty sản xuất. Một trong các sản phẩm chủ lực của công ty là bồn chứa nước bằng nhựa. Sản phẩm này đã đăng ký bảo hộ với Cục Sở hữu trí tuệ và có văn bằng bảo hộ đàng hoàng, vẫn đang có hiệu lực.

Trong một lần đi khảo sát thị trường, các nhân viên kinh doanh của công ty mình phát hiện ra có một công ty khác (tạm gọi là Công ty X) cũng đang bày bán một sản phẩm bồn chứa nước bằng nhựa với hình dáng bên ngoài y hệt (hình khối, đường nét, màu sắc). Điểm khác biệt chỉ là sản phẩm đó được gắn nhãn hiệu của công ty X.

Sau khi xem xét đầy đủ các tài liệu bằng chứng, đối chiếu với nội dung trên văn bằng bảo hộ, bọn mình kết luận rằng, kiểu dáng công nghiệp đang được bảo hộ độc quyền của công ty mình bị xâm phạm nghiêm trọng. Tất nhiên, ngay sau đó, bọn mình phải ngồi với nhau để đưa ra lộ trình xử lý hành vi xâm phạm của công ty X.

Căn cứ pháp lý và cách thức xử lý.

Căn cứ vào Điều 126 Luật Sở hữu trí tuệ, Điều 10 Nghị định 105/2006/NĐ-CP sửa đổi hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và quản lý Nhà nước về sở hữu trí tuệ và các văn bản pháp luật khác có liên quan, việc công ty X sử dụng kiểu dáng bồn nhựa chứa nước của công ty mình mà chưa được sự đồng ý, cho phép trước khi sử dụng là hành vi sử dụng bất hợp pháp, xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu công nghiệp đang được bảo hộ hợp pháp, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và tổn thất cho chủ sở hữu kiểu dáng.

Căn cứ vào quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, đội ngũ pháp chế bên mình đã đề xuất lộ trình xử lý vụ việc tuần tự theo các bước sau:

– Bước 1: Gửi email về việc yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm tới bên xâm phạm (công ty X).

– Bước 2: Gửi văn bản yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm tới công ty X (nếu công ty X không phải hồi email tại Bước 1).

– Bước 3: Nếu công ty X chấm dứt hành vi xân phạm, sẽ kết thúc quá trình làm việc. Nếu công ty X không chấm dứt hành vi xâm phạm hoặc không tham gia đàm phán, bên mình sẽ xử lý vi phạm theo biện pháp hành chính: Nộp đơn yêu cầu xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Kết quả giải quyết vụ việc

Thật may mắn, sau một quá trình gửi email và gửi văn bản yêu cầu sát sao, công ty X cũng đã phản hồi bằng văn bản xác nhận sẽ thu hồi toàn bộ sản phẩm xâm phạm kiểu sáng công nghiệp, tiêu huỷ mẫu (phôi) sản phẩm ở nhà máy và ra thông báo rộng rãi trong toàn hệ thống đại lý về việc này. Nói đi thì cũng phải nói lại, công ty X này đã nhận ra vấn đề khá sớm và cũng khá hợp tác, nên thành ra bên mình không phải dùng đến biện pháp mạnh là nhờ đến các cơ quan quản lý nhà nước can thiệp.

Bất cập trong quy định pháp luật về xử lý xâm phạm quyền sở hữu kiểu dáng CN và đề xuất hoàn thiện

Ở góc độ một vụ việc rất nhỏ về xâm phạm quyền sở hữu kiểu dáng công nghiệp, mình không có cơ hội để tìm hiểu được hết các vấn đề pháp luật về việc xử lý xâm phạm với quyền sở hữu trí tuệ (nếu focus vào mảng này, có khi viết được cả cái luận văn cũng nên). Nhưng sau khi đối chiếu giữa các vụ việc phải xử lý xâm phạm với các đối tượng sở hữu công nghiệp khác nhau, mình mới nhận ra một điểm bất lợi lớn trong trường hợp của công ty mình – khi bị xâm phạm về quyền sở hữu kiểu dáng công nghiệp.

Đó là, trong trường hợp bất lợi nhất, sau khi áp dụng các biện pháp đề nghị, xử lý hành chính mà vẫn không triệt để hoặc khi công ty X xâm phạm với quy mô rất lớn thì không có căn cứ để công ty mình đề nghị khởi tố công ty X về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với kiểu dáng công nghiệp theo pháp luật hình sự.

Bởi vì, theo quy định của Bộ luật hình sự hiện hành (Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017), một số đối tượng thuộc quyền sở hữu công nghiệp không được coi là đối tượng xâm phạm của tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp nữa. Cụ thể như sau:

“Điều 226. Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Người nào cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam mà đối tượng là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.”.

(Khoản 1 Điều 226)

Có thể thấy đối tượng của tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp ở trên chỉ gồm nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý. Trong khi đó, theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý. Vậy là, với các quyền sở hữu công nghiệp về sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, tên thương mại đã không có cơ chế bảo vệ theo pháp luật hình sự.

Mình tra cứu lại quy định trước đây tại Bộ luật hình sự năm 1999 thì rất ngạc nhiên vì quy định trước đây bao quát hơn nhiều:

“Điều 171. Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Người nào vì mục đích kinh doanh mà chiếm đoạt, sử dụng bất hợp pháp sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hoá, tên gọi, xuất xứ hàng hoá hoặc các đối tượng sở hữu công nghiệp khác đang được bảo hộ tại Việt Nam gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ hai mươi triệu đồng đến hai trăm triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến hai năm“.

(Khoản 1 Điều 171)

Với quy định trên, điều luật đã bao quát tất cả mọi đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp, thậm chí dự liệu cả trường hợp pháp luật về sở hữu trí tuệ thay đổi thì vẫn áp dụng được.

Vậy là, trong quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự 1999, các nhà lập pháp đã “đánh rơi” một số các đối tượng sở hữu công nghiệp trong Điều quy định về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Điều này dẫn đến thiệt thòi rất lớn cho doanh nghiệp trong quá trình yêu cầu giải quyết hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Bắt đầu từ Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2009 cho đến Bộ luật hình sự năm 2015 rồi lần sửa đổi năm 2017, thiếu sót trên đã tồn tại và không được khắc phục kịp thời qua các lần sửa đổi.

Việc cần kíp có lẽ là quy định mở rộng đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp bị xâm phạm trong quy định về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp để tương thích với quy định tại Luật sở hữu trí tuệ và thực tiễn kinh doanh của doanh nghiệp.

Nhưng khi nào bổ sung được quy định trên, có lẽ, cần phải trông đợi vào các Chương trình lập pháp của Quốc hội trong thời gian tới.